Wiele osób uważa, że piłka nożna jest prosta. Ja natomiast myślę, że to złożona i skomplikowana gra — ma tylko proste zasady. Interdyscyplinarność futbolu powoduje, że obszarów do nabywania wiedzy jest kilka — od psychologii, socjologii, fizjologii, zarządzania przez obszar techniki, taktyki aż po teorię treningu.

Moim zdaniem, by móc skutecznie i efektywnie nauczać jakiejkolwiek dyscypliny, najpierw należy ją zrozumieć. Jeśli chcemy coś rozumieć, trzeba to studiować. Pod pojęciem studiowania piłki nożnej rozumiem analizowanie procesów i ciągów przyczynowo skutkowych, które zachodzą w grze i poddawanie ich krytycznemu myśleniu (otwarta głowa!). W ten sposób można spróbować ustrukturyzować futbol jako dyscyplinę wg własnych wniosków. Na tej podstawie możemy opracować autorską ideę gry zgodną z naszymi wartościami i przekonaniami. Następnym krokiem jest stworzenie spójnego i szczegółowego modelu gry. Idea i model gry wraz z doświadczeniami będą ewoluowały — dla mnie jest to proces nieskończony.

Pozycja i przestrzeń

Piłka nożna to dla mnie z definicji gra pozycji i przestrzeni. To właśnie przestrzeń jest dla mnie jednym z kluczowych elementów, za pomocą którego można kontrolować chaos, jakim jest mecz piłki nożnej. Przestrzeń w grze jest dynamiczna — może się zwiększać lub zmniejszać w określonym momencie gry. Jest determinowana przez pozostałe trzy elementy:

Nie zgadzam się z twierdzeniem, że piłka nożna dąży do depozycyjności. Z zasady futbol jako dyscyplina sportu osadzona na określonym polu gry charakteryzuje się pozycyjnością. Nowoczesny futbol dąży w kierunku szybkości, intensywności, elastyczności a przede wszystkim wydajności działań w grze — staje się przez to wielopozycyjny. Nie ma już czasu na statyczne i schematyczne ustawienia taktyczne oraz specjalizację pozycyjną. Liczy się przestrzeń gry oraz skuteczność podjętych działań w tej przestrzeni. Rodzaj tych działań zależy od wyżej wymienionych elementów (piłka, partner, przeciwnik) oraz umiejscowienia ich w strukturze pozycyjnej zespołu — działania można podejmować w centrum struktury lub na jej obwodzie.

Struktury pozycyjne zespołów

Stąd w mojej koncepcji gry pojęcie organizacji strukturalnej, pod którym rozumiem:

Podział przestrzenny boiska
Poziomy (horyzontalny) — tercje: I niska, II średnia, III wysoka,
Pionowy (wertykalny) — sektory: boczne (korytarz zewnętrzny i wewnętrzny), półboczne, centralny,
Strefy działań (2/3 pola do gry): 1 do 20
Strefy finalizacji 3/3 pola do gry: A/A1/A2, B/B1/B2, C1/C2

Podział przestrzenny boiska

Struktura pozycyjna zespołu — dynamiczne rozmieszczanie się zawodników w liniach pionowych (sektory, korytarze) i poziomych (tercje) w określonym momencie gry.
Np: GK + 7 (obwód) — 3 (centrum).

System gry zespołu = struktura pozycyjna zespołu + profile zawodników.
Np: 1–4–5–3–2–11–7–9 (obwód) + 6–8–10 (centrum) / 1–4–3–3 (ustawienie).

Obwód — gra po obwodzie struktury zespołu. Zawodnicy na obwodzie odpowiadają za szerokość i głębokość gry.

Centrum — gra do wewnątrz struktury zespołu. Zawodnicy centrum regulują i kontrolują tempo oraz nadają kierunek gry.

Przestrzeń gry — najbliższa przestrzeń i otoczenie zawodnika z piłką.

System gry zespołu: 1–4–5–3–2–11–7–9 (obwód) + 6–8–10 (centrum)

Drugim elementem jest organizacja funkcjonalna, czyli zasady i koncepty taktyczne:

Koncepty taktyczne, które stosuję:

Baza — system gry zespołu w fazie bronienia + rodzaj obrony.

Budowanie centrum — otwieranie opcji do podania dla zawodnika z piłką wewnątrz struktury pozycyjnej zespołu. Zawsze dążymy do stworzenia co najmniej dwóch opcji podania:
Opcja przód (pionowa)
Opcje lewa, prawa (po skosie do piłki)
Opcja tył (awaryjna)

Opcje do trójkąta/rombu (geometria atakowania) — otwieranie opcji do podania dla zawodnika z piłką w przestrzeni gry, który znajduje się u podstawy wierzchołka tworzonej przez niego i partnerów struktury romb/trójkąt.

Mała gra — działania indywidualne i grupowe w grze 2v1, 2v2, 3v2, 3v3, 4v3, 4v4 wykonywane na małej przestrzeni gry.

Korona — rozgrywanie piłki i skupianie uwagi przeciwnika tam, gdzie tego oczekujemy, by następnie przyspieszyć i zagrać w wolną lukę.

Kluczowe rodzaje podań: utrzymujące, zdobywające, otwierające (killer pass), prostopadłe, skośne (diagonalne).

Zamykanie przestrzeni — dynamiczne zawężanie i skracanie przestrzeni gry w bronieniu.

Otwieranie (tworzenie) przestrzeni — dynamiczne rozszerzanie i wydłużanie przestrzeni gry w atakowaniu.

Przestrzeń otwarta — wolna przestrzeń za plecami obrońcy przeciwnika.

Przestrzeń zamknięta — brak wolnej przestrzeni za plecami obrońcy przeciwnika.

Atakowanie (zdobywanie) wolnej przestrzeni — zawodnik z piłką zdobywa wolną przestrzeń przed sobą dynamicznie wprowadzając w nią piłkę.

Piłka otwarta — sytuacja kiedy przeciwnik ma swobodę gry w ataku („piłka otwarta”), a zadaniem obrońców jest opóźnianie, wydłużenie pola gry i trzymanie pozycji, by uniknąć zagrania za plecy.

Piłka zamknięta — zawodnik w posiadaniu piłki jest tyłem do bramki, pod presją, nie ma możliwości progresji w grze. Kiedy przeciwnik nie ma swobody gry lub prowadzi piłkę w kierunku własnej bramki, zadaniem obrońców jest pressing 1vs1.

Gra na ścianę — zawodnik stanowiący „ścianę” wychodzi na pozycję twarzą do partnera z piłką, a plecami do atakowanej bramki w celu odegrania piłki podanej od partnera. W grze na jeden kontakt wykonuje podanie do jednego z partnerów znajdujących się w jego przestrzeni gry. Celem tego działania jest skupienie uwagi przeciwnika na partnerze — „ścianie” i przyspieszenie gry (pomimo podania wstecznego). Gra na „ścianę” może nastąpić do centrum lub na obwodzie struktury pozycyjnej zespołu. Kluczowy element tego działania to odpowiednia odległość współpracujących zawodników.

Gra na trzeciego — kombinacja trójki zawodników, polegająca na wymianie podań w określonym sektorze, a następnie wykonanie tzw. podania otwierającego/zdobywającego w kierunku bramki przeciwnika na wolną przestrzeń do wbiegającego w tempo trzeciego partnera z głębi pola. Celem kombinacji jest uzyskanie efektu zaskoczenia poprzez skupienie przeciwnika w określonym sektorze, a następnie przeniesienie gry na wolną przestrzeń. Wbiegnięcie trzeciego może zdarzyć się w centralnym lub bocznym sektorze boiska.

Gra na obiegnięcie partnera — jest to wybiegnięcie zawodnika w drugie tempo zza pleców partnera z piłką. Pozycja startowa zawodnika obiegającego znajduje się poniżej linii piłki. Obiegający zawodnika może rozpocząć obieg, w sytuacji kiedy ma pewność, że piłka jest „zabezpieczona”. Celem jest stworzenie chwilowej przewagi liczebnej w danym sektorze boiska, rozszerzenie ataku czy przeniesienie uwagi obrońców przeciwnika na obiegającego zawodnika. Obieg może być po obwodzie lub do centrum struktury pozycyjnej zespołu.

Szczegółowe zasady taktyczne:
Makrozasady — działania zespołowe i międzyformacyjne,
Mezozasady — działania grupowe, w tercjach (formacyjne),
Mikrozasady — działania indywidualne

Profile zawodników określane według:
Docelowych przestrzeni gry — obwód lub centrum struktury pozycyjnej zespołu.
Rodzaju preferowanych działań w grze — organizacja funkcjonalna

Fazy gry:
Bronienie → przejście z bronienia do atakowania
Atakowanie → przejście z atakowania do bronienia
Stałe fragmenty gry

Smart Futbol

Należy pamiętać, że na końcu w grze liczy się człowiek — zawodnik i jego decyzje. Dopóki w futbol grają ludzie, a nie roboty, to piłkarze autonomicznie podejmują w trakcie meczu setki decyzji, które mają swój wymiar taktyczny (mikrotaktyka). Dynamika i specyfika piłki nożnej powodują, że to zawodnicy są pod tym względem najważniejsi! Trener nie może w czasie rzeczywistym efektywnie wpływać na działania w grze poza stałymi fragmentami gry (faza statyczna gry).

Dla mnie rolą szkoleniowca oprócz bardzo ważnego obszaru psychospołecznego, którego nie poruszam w tekście jest opracowanie metodologii pracy, idei i modelu gry oraz wdrażanie ich poprzez:

  • Dobór obciążeń i strategii treningowej,
  • Dobór wariantów strukturalnych i systemu gry zespołu w bronieniu i atakowaniu,
  • Nauczanie rozpoznawania momentów w grze,
  • Praktyczne nauczanie działań i konceptów zgodnych ze wdrażanym modelem gry,
  • Stymulowanie rozumienia gry (identyfikacja momentów gry → rozpoznanie → wybór rozwiązania → autonomiczne i optymalnie działanie oparte o zasady, koncepty z modelu gry).
  • Stałe fragmenty gry

UEFA A Coach ⚽️📚 Jagiellonian University, Sport Management | WSZiC, Sport Analyst | I graduated Pedagogical University & University of Economics in Kraków

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store